1. Ngày 3: thăm vùng Kaesong

Rời khỏi Bàn Môn Điếm, tour guide đưa chúng tôi đến thăm bảo tàng Koryo Museumnằm gần trung tâm tỉnh Kaesong (Khai Thành) trước khi đi ăn trưa. Bảo tàng này trước đây vốn là trường Đại học Nho giáo đầu tiên của triều đại Koryo, triều đại độc lập đầu tiên trên bán đảo Triều Tiên, được biết đến với cái tên gần gũi với người Việt Nam hơn: vương quốc Cao Ly.

Bản đồ Koryo Museum khổ lớn được đặt ngay ở cổng vào:

Khuôn viên mát mẻ sạch sẽ, du khách sẽ thấy như đang bước vào Văn Miếu Quốc Từ Giám vậy; 2 nơi này được xây gần như cùng niên đại và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Nho giáo nên càng tạo cảm giác thân quen.

Chúng tôi đi bộ qua khoảng sân lớn đẹp như tranh vẽ tuy 2 bên không có hàng rùa đá như Văn Miếu 😀 Không rõ ngày xưa các bạn Triều Tiên ngồi đâu học hay cũng bày sách vở ngồi đất để nghe giảng giống Khuê Văn Các nhà mình. Đi hết khoảng sân là cửa vào dẫn đến 2 tòa lớn: Myongryun Hall và Taesong Hall:

Hướng dẫn viên du lịch sẽ lần lượt giới thiệu với du khách những hiện vật được bày trong 2 tòa này, trước hết là mô hình phối cảnh kinh đô cổ nước Cao Ly:

Các loại tiền cổ được sử dụng thời kỳ đó:

Và đặc biệt món sâm Cao Ly đặc biệt của vùng Kaesong mà không nơi nào có được do lợi thế thổ nhưỡng của Khai Thành nằm ở phía Bắc được thiên nhiên ưu đãi hơn các vùng khác:

Những bức ảnh được treo trong bảo tàng Koryo, chúng tôi cũng lấy làm lạ là các tranh cổ này được treo rất thoải mái mà không có biện pháp bảo vệ hay chống ẩm mốc nào cả, xem ra đều là tranh chép. Nếu tôi không nhầm thì những bức tranh này vẽ lại câu chuyện Cao Ly chống xâm lược Mông Cổ giai đoạn thế kỷ 13, trăm năm trước khi Thái Tổ Lý Thành Quế lật đổ nhà nước Cao Ly lập ra nước Triều Tiên năm 1392. Đáng tiếc vì rào cản ngôn ngữ và cũng mải ngắm nghía nên tôi không kịp tập trung nghe cô tour guide giới thiệu (bằng tiếng Hàn):

Taesong Hall nằm ở trung tâm toàn sân điện có kiến trúc khiêm nhường và hoài cổ:

Trước sân điện có 1 đôi rồng nằm phục, con nào có nanh là con cái, còn con nào không nanh lại là con đực! Sở dĩ ngược đời thế là vì người Cao Ly xưa tôn vinh phụ nữ, nên phái đẹp luôn được làm tượng công phu cẩn thận hơn, nhét thêm răng vào! Vì con đực không có răng nên nhìn xấu hơn hẳn, chúng tôi chỉ chụp con cái 😀

Điện Taesong nhìn ngoài đơn sơ nhưng chưa so được với vẻ giản tiện bên trong. Số lượng hiện vật trưng bày cũng không nhiều, chủ yếu tập trung vào phản ánh đời sống của cư dân Cao Ly xa xưa với quần áo, vật dụng hàng ngày (một số chỗ được bố trí quạt máy thổi chống ẩm cho tủ trưng bày!):

Bên trong 1 gian mô phỏng kiến trúc lăng mộ cổ của người Triều Tiên:

Theo cô tour guide nói, rất nhiều bảo vật quý của Bắc Triều Tiên đã bị cướp phá và thất lạc trong chiến tranh, một số bị Nhật lấy đem đi mất và giờ đang ở … Nam Triều Tiên. Nhìn tổng thể thì Koryo Museum được điểm về mỹ quan chung chứ chất lượng và số lượng hiện vật trưng bày thì còn kém xa bảo tàng của chúng ta chứ chưa nói đến những nơi như Trung Quốc, Nhật Bản.

Bảo tàng Koryo đơn sơ bao nhiêu thì các quầy bán hàng lưu niệm phía ngoài lại phong phú bấy nhiêu ^^ Kaesong thực sự là nơi bạn có thể thỏa sức mua những đồ liên quan đến nhân sâm nói chung: rượu nhân sâm (giá từ 300 EUR hay 3,000 RMB trở lên), sâm thái lát mỏng (giá 30 EUR hay 300 RMB 10 hộp nhỏ), kem dưỡng da nhân sâm (3 EUR hay 30 RMB/lọ) … Chất lượng thì không biết nói sao, nhưng nghĩ đến đồ nhân sâm mua từ cố đô Cao Ly đem về thì cũng phê được mấy phần 😀

Ngoài ra cũng có thể mua tem, postcard và tranh cổ động (propaganda posters) hàng hiếm ở đây. Chúng tôi thấy có những bưu thiếp và tem rất cổ, tem sống, và cả tem khổng lồ còn nguyên lốc (loại tem chỉ ra có vài tấm dùng làm hàng trưng ở bưu điện mỗi dịp kỷ niệm gì đó) không nhìn thấy bán ở Bình Nhưỡng lại được bày bán thành từng quyển ở đây, sẽ là món quà quý giá nếu bạn đọc yêu thích đồ độc!

Chuyến thăm chớp nhoáng Koryo Museum kết thúc cùng lúc với việc cả đoàn ra xe sau khi đã mua quà xong:

Của đáng tội, những vết tích của 1 cố quốc tôn thờ Nho giáo trong đời sống và Phật giáo trong tâm linh dường như đã mai một quá nhiều sau nghìn năm thế sự; thậm chí 1 cuốn sách tử tế giới thiệu về văn hóa cổ của vùng tôi cũng không nhìn thấy trên kệ, âu cũng là điều đáng tiếc. Kaesong bây giờ không còn là Khai Thành tự hào của lịch sử nữa, Bát vạn Đại tạng Kinh (hay Cao Ly Đại tạng kinh) ngày nay thì nằm ở Nam Hàn, còn kỹ thuật men ngọc bích Cao Ly coi như đã thất truyền trên đất Bắc khiến hậu thế đến và đi nén tiếng thở dài.

Hình ảnh Kaesong ngày nay, khi chúng tôi dừng xe ở quán ăn trưa:

Nhìn như 1 gia đình 3 thế hệ đang đưa nhau đi chụp ảnh. Việt Nam những năm 80 bác thợ ảnh được quý như người nhà!

Chúng tôi được thết đãi 1 bữa trưa theo đúng phong cách của người dân trong vùng, thoạt nhìn thì hết hồn vì nhiều bát quá, nhưng ngắm kỹ lại thì toàn rau củ quả “nhà trồng được” đem ra đãi khách nên rất có cảm tình. Ngoài ra chúng tôi gọi riêng món gà hầm nhân sâm (giá 260RMB cho mỗi âu lớn đủ 2-3 người ăn) thành phần thì đơn giản lắm: gà + sâm; vị thanh, cả gà lẫn sâm đều hầm kỹ nên dễ ăn và ngon miệng. Trời mưa ăn món đó kèm thêm vài ngụm Sochu nữa thì quả là lên mây!

Một điều rất thích ở các hàng quán này là mỗi nơi chúng tôi ăn đều có vị riêng, dùng nguyên liệu có sẵn ở đó và nấu theo cách của họ, đũa bát cũng là của người Triều Tiên, cơm gạo hơi xấu (không trắng như gạo bảy gạo tám nhà mình) nhưng hạt mẩy không sạn — hay là mốt gạo lứt chăng?

Ăn uống xong xuôi, cả đoàn nhắm Bình Nhưỡng trực chỉ, chuyến đi đang dần về cuối ngày thứ 3 trong Bắc Triều Tiên, chỉ không đầy 24 giờ nữa chúng tôi sẽ phải tạm biệt đất nước này!

2. Ngày 3: sự kiện Pueblo

Sau bữa trưa no nê, chúng tôi tạm biệt Kaesong lên đường về Bình Nhưỡng, lại là 2 tiếng chạy xe với cảnh sắc Bắc Triều Tiên vun vút qua cửa sổ, nhà cửa không khang trang mới mẻ nhưng cũng ít thấy chuồng hổ chuồng cọp cơi nới hay dây phơi quần áo giăng như ma trận trên không:

Về đến thủ đô, tour guide đưa chúng tôi đi xem 1 “bảo tàng trên nước” đậu ở ngay bờ sông Taedong 😀 mới nghe chúng tôi cũng chưa rõ đầu cua tai nheo gì, chỉ biết chỗ sắp đến là 1 tàu của hải quân Mỹ bị phía Bắc Triều Tiên bắt sống, họ gọi nôm na là tàu gián điệp thông tin.

Vài hình ảnh khi xe chạy trong Bình Nhưỡng:

Khu vực neo đậu tàu gián điệp Pueblo của hải quân Mỹ, giờ đang nằm trong tay các bạn Bắc Hàn:

Trước mắt chúng tôi là con tàu Pueblo của sự kiện Pueblo cùng tên (The Pueblo Incident) vẫn còn được người Bắc Triều Tiên nhắc mãi từ năm 1968 cho đến ngày nay. Hạ thủy năm 1944 và chính thức ra khơi năm 1967, làm nhiệm vụ gián điệp thu thập thông tin tình báo cho Hải quân Mỹ (US Navy) và Cơ quan an ninh quốc gia Mỹ (NSA), tàu Pueblo còn có tên ngụy trang khác là AGER 2 (Auxiliary General Environmental Research):

Du khách đến thăm tàu sẽ được mời vào khoang tàu xem đoạn băng 15′ kể lại quá trình bắt được Pueblo, những tranh cãi nảy lửa của đôi bên Bắc Hàn và Mỹ quanh việc ai đúng ai sai và có vi phạm đường bờ biển của Triều Tiên hay không, rồi việc các thủy thủ Mỹ viết thư gửi tổng thống Johnson về việc Bắc Hàn đối xử tốt với họ, rồi việc Mỹ ra thông báo xin lỗi nhân đân Triều Tiên và phía Bắc Hàn phóng thích các tù binh trên tàu Pueblo qua DMZ … Nói chung thông tin họ thu thập và làm rất tốt, chỉ có giọng đọc tiếng Anh (kiểu đọc qua micro cũ ngày xưa) là khó nghe thôi 😀

Rồi chúng tôi được lần lượt đưa đi thăm các khu vực bên trong và ngoài của tàu Pueblo, luôn tiện mạn đàm với bạn đọc về diễn tiến sự kiện này:

Ngày 5/1/1968, tàu Pueblo đang trực chỉ vào eo biển Nhật Bản với nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo về hải quân Liên Xô và cả Bắc Triều Tiên. Ngày 23/1/1968, tàu tuần tiễu của hạm đội Bắc Hàn áp sát Pueblo yêu cầu nhận dạng, Pueblo căng cờ Hải quân Mỹ trên boong

Pueblo định quay đầu tránh lực lượng Bắc Triều Tiên nhưng đã quá muộn vì hải quân Bắc Hàn đã nhanh chóng chi viện và đuổi bắt. Phía Bắc Hàn nổ súng nhắm vào Pueblo và giết chết 1 thủy thủ đoàn.

Toàn bộ súng đạn Pueblo đều để dưới hầm tàu, còn khẩu súng máy trên boong tàu cần 10′ để khai hỏa, đã quá muộn để bắt đầu bất cứ kháng cự nào; thậm chí việc tiêu hủy các tài liệu mật trên tàu cũng không thành công, Pueblo bó tay thúc thủ.

Chính quyền Johnson chao lên trong tranh cãi về việc nên trừng phạt Bắc Hàn ngay lập tức hay chờ đợi các giải pháp ngoại giao để cứu vãn tình thế. Trong lúc đó, Pueblo bị áp giải về hải phận Bắc Triều Tiên, toàn bộ 82 thủy thủ đoàn bị bắt sống cùng 1 thủy thủ đã hy sinh trước đó

Cảnh chụp các khoang tàu của Pueblo cùng những tài liệu, máy móc phục vụ cho mục đích do thám của tàu, mọi thứ gần như còn nguyên vẹn chưa kịp tẩu tán hay tiêu hủy gì lúc tàu bị bắt:

Chỉ huy trưởng tàu Pueblo là Lloyd M. Bucher viết thư gửi tổng thống Mỹ Johnson và Nhà Trắng (dưới áp lực của phía Bắc Triều Tiên) tường trình về sự việc, thừa nhận hành vy do thám Bắc Triều Tiên, vừa là xin chính phủ Mỹ cứu họ khỏi làm tù binh chiến tranh

Chính phủ Mỹ gửi Bắc Triều Tiên, trong thư có đoạn nhận trách nhiệm vì hành động xâm phạm chủ quyền lãnh hải, xin lỗi nhân dân Triều Tiên và hứa sẽ không lặp lại sự vụ tương tự

Ngày 23/12/1968, gần một năm sau ngày bị bắt, 82 thủy thủ đoàn của tàu Pueblo được trả tự do, từng người một lầm lũi bước qua lằn ranh DMZ giữa biên giới liên Triều về hướng cây cầu “Bridge of No Return” sang địa phận Nam Triều Tiên, để lại sau lưng nỗi nhục cho hải quân Mỹ: là chiếc tàu quân sự duy nhất từng bị bắt sống trong lịch sử nước này cho đến ngày nay!

Thủy thủ tàu Pueblo không bị đưa ra tòa Án binh xét xử, còn chỉ huy tàu Bucher mất năm 2004 trên đất Mỹ. Tàu Pueblo được kéo vào thủ đô Bình Nhưỡng năm 1999 và neo đậu trên sông Taedong cho đến ngày nay, vừa là chứng nhân lịch sử, vừa là chiến lợi phẩm của Bắc Hàn, cũng lại là bảo tàng trên nước cho du khách đến thăm quan.

Chuyện xưa kết lại, chính phủ Mỹ sau đó phủ nhận mọi việc vì cho rằng tàu Pueblo lúc bị bắt đang ở trên lãnh hải quốc tế, còn Bắc Triều Tiên thì công bố với thế giới rằng đã bắt đúng tàu do thám khi nó xâm phạm chủ quyền nước mình; âu cũng là những nước cờ chính trị 😀

Còn xung quanh Pueblo giờ đây, nhịp sống ngày thường của người dân Bình Nhưỡng vẫn tiếp diễn, chắc họ không mấy mặn mà lắm với khối sắt ù lì trôi nổi ven bờ kia, còn chúng tôi lại chuẩn bị cho những địa điểm mới với những trải nghiệm mới trong buổi chiều mát mẻ này ^^

Mình thích thì mình share thôi ~~